Wijnsteenzuur

Wijnsteenzuur kan in een cosmeticaproduct deel uitmaken van een fruitzuurformule die ruwe huidoppervlakken en zichtbare schilfertjes gladder kan laten lijken. Het resultaat van zulke producten hangt af van de specifieke formule, want wijnsteenzuur wordt ook gebruikt om de pH-waarde van andere zuren binnen een geschikt bereik te houden. Een product met wijnsteenzuur hoeft dus niet per se als een krachtige peeling te werken. In combinatie met andere alfahydroxyzuren kan het bovendien bijdragen aan het gerichter loslaten van huidschilfertjes. De INCI-vermelding alleen zegt niets over de concentratie of de sterkte van het eindproduct.

Wijnsteenzuur wordt in huidverzorging vooral genoemd in producten die gericht zijn op een gladder ogende huid en het verwijderen van dode hoornschilfertjes. Fruitzuurproducten kunnen de huid er bij ruwe plekjes en fijne lijntjes verfijnder uit laten zien. Bij een vette huid worden fruitzuren ook gebruikt in verband met verstopte poriën en zichtbare onzuiverheden. Deze cosmetische verwachtingen staan niet gelijk aan een medische behandeling. Uiteindelijk is het bepalend hoe de huid reageert op het afzonderlijke product en de totale zuurformule.

Een gevoelige huid kan op fruitzuurproducten reageren met irritatie, vooral wanneer de formule sterk geconcentreerd is of het product te vaak wordt gebruikt. Ook een branderig gevoel of roodheid kan optreden bij krachtige zuurpeelings. Bij een product voor thuisgebruik is het daarom verstandiger de aanwijzingen op het etiket te volgen dan professionele peelingschema's toe te passen. Wie op zuurproducten reageert, moet de gebruiksfrequentie niet op eigen initiatief verhogen. Wijnsteenzuur garandeert dus geen bepaald huidresultaat, maar is een ingrediënt waarvan het effect afhangt van de formule en de individuele verdraagbaarheid.

Bij producten met wijnsteenzuur zijn naast het ingrediënt ook de combinatie met andere zuren en de pH-instelling van belang. Consumenten kunnen de INCI-lijst gebruiken om de stof in een product te herkennen, maar kunnen daaruit niet rechtstreeks de dosering afleiden. Fruitzuurproducten worden gebruikt in crèmes en andere cosmetica. Na het gebruik van fruitzuurproducten met een hogere concentratie wordt zonbescherming aanbevolen. Een terughoudend gebruik volgens de aanwijzingen van de fabrikant helpt overmatige belasting door te vaak peelen te voorkomen.

Wijnsteenzuur komt in cosmetische formules voor onder de INCI-benaming Tartaric Acid en wordt gebruikt als bufferende hulpstof en als ingrediënt in fruitzuurproducten. Het wordt onder meer verwerkt in crèmes; andere productvormen kunnen fruitzuurformules zijn. Een informatiebron noemt voor cosmetisch gebruik concentraties tussen 1 en 10 procent, alleen of vaker in combinatie met andere alfahydroxyzuren. Dit bereik is geen algemene aanbeveling voor elk product of voor thuisgebruik. De specifieke formule en het beoogde gebruik zijn doorslaggevend.

Volg voor het gebruik van een eindproduct de informatie en gebruiksaanwijzing op het etiket. De combinatie met andere alfahydroxyzuren is beschreven voor formules waarin wijnsteenzuur ook kan helpen het pH-bereik te ondersteunen dat voor de andere zuren is bedoeld. Leid voor je persoonlijke routine niet uit de enkele vermelding van INCI af dat je nog een zuurproduct moet gebruiken. Fruitzuurproducten met een hogere concentratie zijn niet bedoeld voor onbeperkt frequent gebruik, omdat de verdraagbaarheid door veelvuldig gebruik kan verminderen. Houd rekening met het advies om na fruitzuurproducten met een hogere concentratie zonbescherming te gebruiken.

• Controleer vóór gebruik de productinformatie en de aangegeven gebruiksfrequentie.
• Verhoog de gebruiksfrequentie van fruitzuurproducten met een hoge concentratie niet boven de aangegeven richtlijnen.
• Bij een formule met meerdere zuren is de volledige formule bepalend, niet alleen het afzonderlijke ingrediënt.
• Houd rekening met het aanbevolen gebruik van zonbescherming na fruitzuurproducten met een hogere concentratie.
• Stop met het gebruik van een product als de toepassing duidelijk onaangenaam aanvoelt en volg de aanwijzingen van de fabrikant.

Wijnsteenzuur wordt in cosmetica gebruikt als bufferende stof en als hulpstof in parfumoliën en aroma's. Ook is beschreven dat het veilig cosmetisch kan worden gebruikt wanneer het wordt toegepast in producten volgens het beoogde gebruik. Deze beoordeling heeft betrekking op cosmetisch gebruik en betekent niet dat elke concentratie of elke individuele formule even goed wordt verdragen.

De verdraagbaarheid van een fruitzuurproduct hangt ook af van de concentratie en de ingestelde pH-waarde. Een gevoelige huid kan geïrriteerd reageren en producten met een hoge concentratie worden niet door elke huid bij veelvuldig gebruik goed verdragen. Krachtige peelingformules kunnen plaatselijke irritatie, jeuk, roodheid of een onaangenaam gevoel veroorzaken. Na het gebruik van fruitzuurproducten met een hogere concentratie wordt zonbescherming aanbevolen. Deze aanwijzingen betreffen de volledige zuurformule en niet alleen de naam wijnsteenzuur op de ingrediëntenlijst.

De cosmetische functies die in de CosIng-vermelding worden genoemd, zijn buffering en gebruik als hulpstof in parfumoliën en aroma's. Op basis van de verstrekte gegevens kunnen geen maximale concentraties voor cosmetisch gebruik worden afgeleid. In een vakbron wordt voor cosmetisch gebruik een algemeen concentratiebereik van 1 tot 10 procent genoemd, maar dit wordt niet als wettelijke grenswaarde aangeduid. Voor consumenten is daarom de informatie op het etiket van het specifieke product doorslaggevend. Bij een bekende intolerantie voor een ingrediënt moet de ingrediëntenlijst van het betreffende product worden gecontroleerd.

Wijnsteenzuur is een organische verbinding die voorkomt in planten; vooral de L-(+)-vorm komt voor in wijndruiven en andere delen van de wijnstok. Ook druivenbladeren, paardenbloemen, suikerbieten, tamarindes, onrijpe lijsterbessen, ananas en zwarte peper worden genoemd als natuurlijke bronnen. Bij de wijnbereiding slaan slecht oplosbare tartraatzouten neer en vormen ze het bezinksel dat bekendstaat als wijnsteen. Deze wijnsteen werd al lang waargenomen voordat het zuur werd geïsoleerd, omdat het zout gemakkelijker uit wijn neerslaat dan het goed oplosbare wijnsteenzuur. Tartaric Acid is de Engelse benaming; wijnsteenzuur en wijnzuur zijn gangbare Nederlandse namen.

De chemische winning van het zuur uit wijnsteen werd in 1769 beschreven door Carl Wilhelm Scheele. Daarbij wordt wijnsteen eerst omgezet in calciumtartraat, waarna dit zout met zwavelzuur wordt behandeld en wijnsteenzuur vrijkomt. Bij dit proces ontstaat ook gips. Commercieel wijnsteenzuur wordt grotendeels gewonnen als bijproduct van de wijnproductie, waarbij gistingsresten als uitgangsmateriaal dienen. Daarnaast is synthetische productie van andere vormen mogelijk; de mesovorm kan bijvoorbeeld worden verkregen door oxidatie van bepaalde onverzadigde zuren.

De geschiedenis van de stof is nauw verbonden met onderzoek naar optische activiteit en moleculaire chiraliteit. In 1819 werd druivenzuur beschreven als bijproduct bij de productie van wijnsteenzuur, en in 1826 werd de isomerie van wijnsteenzuur vastgesteld. Louis Pasteur onderzocht later kristallen van tartraatzouten en scheidde ze op basis van hun spiegelbeeldvorm. Hij leidde hieruit af dat druivenzuur uit gelijke hoeveelheden van twee spiegelbeeldvormen van wijnsteenzuur bestaat. De benaming racemaat is afgeleid van de Latijnse naam voor druivenzuur.

Wijnsteenzuur is een dicarbonzuur en behoort tevens tot de alfahydroxycarbonzuren; de chemische naam luidt 2,3-dihydroxybutandizuur. De molecuulformule is C4H6O6 en het molecuulgewicht bedraagt 150,09. De stof komt voor als een witte kristallijne vaste stof. De in de natuur veelvoorkomende L-(+)-vorm is een van meerdere stereochemische vormen van wijnsteenzuur.

• INCI: Tartaric Acid.
• Functies: In cosmetica wordt het vermeld als bufferend ingrediënt en als hulpstof in parfumoliën en aroma's.
• Zuurgraad: Wijnsteenzuur heeft twee carboxylgroepen en behoort tot de suikerdicarbonzuren.
• Zouten en esters: Deze verbindingen worden tartraten genoemd.
• Gedrag in formules: Als buffer kan het bijdragen aan de regulering en stabilisering van de pH-waarde van een cosmeticaproduct.
• Isomerie: De twee stereocentra maken L-, D- en mesovormen mogelijk; de L-(+)-vorm komt van nature het vaakst voor.

Op moleculair niveau is wijnsteenzuur een dicarbonzuur met twee hydroxylgroepen; de chemische naam luidt 2,3-dihydroxybutandizuur. Door deze structuur behoort het tot de alfahydroxycarbonzuren. In de natuur komt vooral de L-(+)-vorm voor, terwijl de D-vorm en de mesovorm andere stereochemische configuraties hebben. Bij de mesovorm hebben de twee stereocentra een tegengestelde configuratie. De spiegelbeeldvormen en hun zouten vormden een historisch model voor onderzoek naar chiraliteit.

Een duidelijk omschreven functie van wijnsteenzuur in cosmetische formules is bufferen: het kan de pH-waarde van een product reguleren en stabiliseren. Een andere bron beschrijft dat het in bepaalde formules helpt het pH-bereik te behouden dat andere alfahydroxyzuren nodig hebben. Dit beschrijft een functie binnen de productmatrix en staat niet gelijk aan een zelfstandig huidverzorgingseffect. Als onderdeel van een fruitzuurformule kan wijnsteenzuur bijdragen aan het loslaten van dode cellen in de hoornlaag. Bij zuurproducten hangt de sterkte van dit effect samen met de concentratie en de pH-waarde van de formule.

Het cosmetische werkingsprincipe van fruitzuren wordt beschreven als het losmaken van de verbindingen tussen opgehoopte dode huidcellen, waardoor deze gemakkelijker kunnen worden afgestoten. Daardoor kan het huidoppervlak gladder lijken en kunnen ruwe plekjes minder zichtbaar worden. Wijnsteenzuur wordt ook in combinatie met andere alfahydroxyzuren gebruikt; zo'n formule kan een gerichtere exfoliatie mogelijk maken. Deze beschrijving betreft cosmetisch gebruik en kan niet worden vertaald naar een medische werking. Alleen op basis van de positie in de INCI-lijst kan de sterkte van een peeling niet worden vastgesteld.

De beschikbare beschrijvingen plaatsen wijnsteenzuur bij de cosmetisch gebruikte fruitzuren en noemen pH-buffering en gebruik in zuurformules. De cosmetische werkzaamheid hangt af van de samenstelling en het gebruik van het eindproduct. Een in-vitroverwijzing naar tartramiden betreft chemische derivaten en een model van de lipidematrix, niet een bewezen effect van een gewoon wijnsteenzuurproduct op intacte huid. Er zijn hier geen overtuigende onderzoeken naar een cosmetisch voordeel beschikbaar. De beschreven cosmetische eigenschappen moeten daarom worden opgevat als mogelijke effecten van de formule en op het huidoppervlak, niet als bewijs voor verdergaande effecten.