Het molecuul combineert een polyethyleenglycolketen met stearinezuur. De chemische omschrijving luidt poly(oxy-1,2-ethanediyl), alpha-(1-oxooctadecyl)-, omega-hydroxy- en verwijst naar een gemiddelde verhouding van 40 ethyleenoxide-eenheden. Het gaat om een mengsel van mono- en di-esters, niet om één molecuul met voor alle bestanddelen dezelfde ketenlengte. Deze combinatie van een hydrofiel en een lipofiel deel verklaart waarom de stof geschikt is als oppervlakteactieve stof.
Bij emulgatie hechten moleculen van de oppervlakteactieve stof zich aan het grensvlak tussen water en olie en verlagen ze de spanning tussen de fasen. Daardoor kunnen de anders moeilijk mengbare bestanddelen aanwezig zijn als een fijn verdeelde emulsie. Bij reiniging helpt de oppervlakteactieve werking om vet- en vuildeeltjes met water te verwijderen. Deze mechanismen beschrijven de technische functie in een formule en bewijzen op zichzelf geen specifieke verandering van de huid.
De beschikbare informatie classificeert PEG-40 Stearate vooral als emulgator en reinigende oppervlakteactieve stof. Voor cosmetische producten worden ook mogelijke functies vermeld als oplosmiddel, bevochtigingsmiddel en consistentieverbeteraar. Een vakwebsite vermeldt dat hogere concentraties vochtbindende eigenschappen kunnen hebben; daaruit volgt geen algemene uitspraak over de werking van elke formule of over een specifieke concentratie in een afzonderlijk product. Ook de rol als hulpstof in farmaceutische formules moet los worden gezien van uitspraken over cosmetisch gebruik.
Voor dit artikel zijn geen PubMed-samenvattingen beschikbaar waarmee een specifieke klinische of experimentele werking op huid of haar kan worden beoordeeld. Daarom zijn betrouwbare uitspraken over specifieke cosmetische voordelen, naast de beschreven functies in formules, niet mogelijk. De mechanistische indeling is gebaseerd op de amfifiele structuur en de gedocumenteerde functies als emulgator en oppervlakteactieve stof. De resultaten van een formule kunnen bovendien niet alleen aan PEG-40 Stearate worden toegeschreven, omdat de wisselwerking tussen de ingrediënten bepalend is voor de eigenschappen van het eindproduct.