Zinkoxide

In zonnebrandcrème dient zinkoxide vooral om de huid tegen uv-straling te beschermen. De minerale filter absorbeert uv-straling en kan daarnaast licht verstrooien of reflecteren. Als breedspectrumfilter dekt het zowel het UVA- als het UVB-bereik. De daadwerkelijke bescherming hangt echter af van het eindproduct en de geteste aanduiding op de verpakking, niet alleen van de aanwezigheid van zinkoxide op de ingrediëntenlijst. De naam van het ingrediënt vervangt daarom noch de vermelde beschermingsfactor, noch de gebruiksinstructies van het product.

Zinkoxide kan ook voorkomen in huidverzorgings- en huidbeschermingscrèmes, waar het wordt verwerkt als huidbeschermend bestanddeel. In decoratieve cosmetica wordt de stof gebruikt als wit pigment onder de aanduiding CI 77947. De lichte kleur kan daar het uiterlijk en de dekkracht van een formule beïnvloeden. Het gewenste cosmetische effect hangt af van de receptuur en de verdeling van de deeltjes in het product. Zinkoxide is dus niet uitsluitend een bestanddeel van zonnebescherming, maar kan afhankelijk van het product een kleurgevende of technische functie hebben.

Voor het gebruik is de productvorm van belang: een crème, poeder en spray brengen de stof op verschillende manieren in contact met de huid en de luchtwegen. Bij een cosmetisch zonnebeschermingsproduct moet je de aangegeven gebruikswijze volgen en de dosering niet op eigen initiatief aanpassen. Alleen de aanwezigheid van zinkoxide maakt zonnebescherming niet automatisch geschikt of voldoende voor jou. Bij formules met pigment kan een witachtige waas zichtbaar blijven, terwijl kleinere minerale deeltjes cosmetisch minder zichtbaar kunnen zijn. Aan het uiterlijk op de huid kun je de beschermende werking van een product niet betrouwbaar aflezen.

De website deelt zinkoxide in de beoordeling van de huidverdraagzaamheid met score 2 in de categorie laag risico, geel. Bij een gevoelige huid is de specifieke productformule bepalend, want een cosmeticaproduct bevat naast de uv-filter ook andere bestanddelen. Als je een product niet verdraagt, stop dan met het gebruik ervan. Je kunt de INCI-lijst vergelijken met de producten die je eerder goed verdroeg. De benaming Zinc Oxide verwijst naar zinkoxide; als pigment kan CI 77947 worden vermeld. Voor de beoordeling van zonnebescherming zijn ook de vermelde bescherming en het beoogde gebruik van het eindproduct bepalend.

Zinkoxide wordt in zonnebrandmiddelen gebruikt als minerale uv-filter en komt ook voor in huidverzorgings- en huidbeschermingscrèmes. In decoratieve cosmetica kan het dienen als wit pigment onder de kleurindex CI 77947. Voor cosmetische uv-filters vermeldt de vakinformatie een maximale concentratie van 25 procent. Deze grens geldt voor het gebruik als uv-filter en mag niet automatisch worden toegepast op elke andere pigmentfunctie. De productinformatie van de fabrikant geeft aan hoe en hoe vaak het betreffende eindproduct moet worden gebruikt.

In formules moet zinkoxide fijn en gelijkmatig worden verdeeld, omdat het niet zoals een wateroplosbaar ingrediënt in de formule oplost. Een coating, vaak met siliciumverbindingen, kan de mengbaarheid van de vaste stof in cosmetische formules verbeteren. In zonnebeschermingsproducten wordt het soms gecombineerd met andere filters; specifieke combinaties en de daaruit voortvloeiende bescherming zijn eigenschappen van de betreffende totaalsamenstelling. Let bij het kiezen van een product op de vermelde beschermingsfactor en de geschikte productvorm. Gebruik poeders en sprays niet op een manier waarbij je het product kunt inademen.

Bij het winkelen kun je de ingrediëntenlijst controleren op Zinc Oxide als de stof als uv-filter wordt gebruikt. Bij gebruik als wit pigment kan in plaats daarvan CI 77947 op de verpakking staan. De aanduiding Nano kan bij producten die als zodanig zijn gelabeld wijzen op een vorm op nanoschaal. Als je een productvorm wilt vermijden waarbij je de stof mogelijk kunt inademen, kun je in plaats van een spray een crème of lotion kiezen. Je kunt een specifieke formule niet alleen beoordelen op basis van de naam van het ingrediënt; de samenstelling en het beoogde gebruik van het eindproduct zijn bepalend.

• Controleer of Zinc Oxide of CI 77947 op de ingrediëntenlijst staat.
• Let bij zonnebescherming op de vermelde beschermingsfactor van het eindproduct.
• Gebruik het product volgens de aanwijzingen op de verpakking en de beoogde productvorm.
• Vermijd toepassingen waarbij cosmetica met zinkoxide in de luchtwegen kan terechtkomen.

In de EU staat zinkoxide als cosmetische uv-filter op de positieve lijst van Verordening (EG) nr. 1223/2009. Voor deze functie is een maximale concentratie van 25 procent vastgesteld. Cosmetische producten mogen de stof niet bevatten in een productvorm waarbij deze door inademing in de longen terecht kan komen. Dit betreft vooral sprays en vergelijkbare toepassingen waarbij deeltjes in de ingeademde lucht kunnen terechtkomen.

De individuele verdraagzaamheid hangt ook af van de andere bestanddelen van het product. Op de ingrediëntenlijst staat zinkoxide vermeld als Zinc Oxide; bij gebruik als pigment kan CI 77947 worden vermeld. Voor vormen op nanoschaal is de aanduiding Nano relevant.

Een overzichtsartikel beschrijft de opname van anorganische uv-filters via de huid als gering en noemt inademing als afzonderlijke blootstellingsroute.

Zinkoxide is een anorganische verbinding die bestaat uit zink en zuurstof en de chemische formule ZnO heeft. In de natuur komt het voor als het zeldzame mineraal zinkiet, ook wel rood zinkerts genoemd. Het natuurlijk voorkomende mineraal kan door onzuiverheden een gelige tot roodachtige kleur hebben, terwijl zuiver zinkoxide een witte vaste stof is. Zinkoxide voor cosmetische grondstoffen wordt voornamelijk synthetisch geproduceerd en niet gewonnen uit het natuurlijke mineraal. De benaming zinkwit verwijst naar de historische rol ervan als wit kleurmiddel.

Er zijn verschillende industriële productiemethoden, die verschillen in uitgangsstof en proces. Bij het Franse procedé wordt zink verdampt en met zuurstof uit de lucht omgezet in zinkoxide. Het Amerikaanse procedé begint met zinkertsen of zinkschroot en omvat roosteren, reductie met koolstof en vervolgens een nieuwe oxidatie. Een andere mogelijkheid is de natchemische neerslag van zinkhydroxide of zinkcarbonaat uit oplossingen van zinkzouten, gevolgd door verhitting. Ook bij de verbranding van zink in zuurstof ontstaat zinkoxide.

Historische teksten vermelden zinkverbindingen in zalven en andere toepassingen, al kan de samenstelling ervan destijds niet altijd met zekerheid worden vastgesteld. In het oude India werd een preparaat dat waarschijnlijk zinkoxide bevatte beschreven als oogzalf en voor open wonden; de bron dateert de tekst op ongeveer 500 voor Christus of eerder. De Griekse arts Dioscorides vermeldde zinkoxide in de eerste eeuw na Christus. Later werd het in Europa steeds vaker als pigment gebruikt. In 1782 stelde Louis-Bernard Guyton de Morveau voor om loodwit te vervangen door zinkoxide. De historische benaming zinkwit ontstond door het gebruik als wit pigment en is geen afzonderlijke chemische stofnaam.

Zinkoxide is een anorganische minerale vaste stof met de formule ZnO en een molecuulgewicht van 81,4. Zuiver zinkoxide is een geurloos wit poeder, terwijl zeer kleine kristallen door hun lichtbreking als een los poeder kunnen voorkomen. In cosmetica kan het worden gebruikt als uv-filter, uv-absorber, huidbeschermende stof, lichtstabilisator, kleurstof, vulstof en voor mondverzorgingsfuncties. Het is thermisch stabiel en zeer weinig oplosbaar in water; daarom wordt het in cosmetische formules verwerkt als gedispergeerde vaste stof. Een coating met siliciumverbindingen kan de dispergeerbaarheid in formules verbeteren.

• Stofklasse: anorganische zinkverbinding en mineraal pigment.
• Uiterlijk: witte vaste stof; bij verhitting kan zinkoxide tijdelijk geel worden en bij afkoeling weer wit lijken.
• Oplosbaarheid: praktisch onoplosbaar in water; verdunde zuren kunnen het oplossen onder vorming van zouten.
• Uv-gedrag: zinkoxide absorbeert uv-straling en is transparant voor zichtbaar licht.
• Kristalstructuur: zinkoxide kan hexagonale kristallen vormen.
• Functie in de formule: als pigment geeft het een witte kleur; als minerale filter kan het UVA- en UVB-straling absorberen.

Zinkoxide bestaat uit zink en zuurstof en heeft de molecuulformule ZnO. De opgegeven chemische gegevens vermelden een molecuulgewicht van 81,4. Als vaste stof kan het kristallijne vormen aannemen en het absorbeert uv-straling, terwijl het transparant is voor zichtbaar licht. De werking in cosmetische filters berust op de wisselwerking met uv-straling; minerale pigmentfilters kunnen straling absorberen, reflecteren en verstrooien. Zinkoxide wordt beschreven als een breedspectrumfilter voor het UVA- en UVB-bereik.

Een overzichtsartikel over zinkoxide en titaniumdioxide vat de uv-dekking van beide anorganische filters samen en meldt dat zinkoxide breed absorbeert in het UVA- en UVB-bereik. Het artikel definieert deeltjes op nanoschaal als deeltjes kleiner dan 100 nanometer en legt uit dat kleinere deeltjes na het aanbrengen minder zichtbaar kunnen zijn. De auteurs beschrijven de risico's voor de menselijke gezondheid van anorganische filters als zeer gering, onder meer vanwege de geringe opname via de huid, maar noemen inademing als mogelijke blootstellingsroute. Daarom raden ze zonnebrandsprays met nanodeeltjes af. Deze uitspraken hebben betrekking op de filters en productvormen die in het overzichtsartikel worden besproken, niet op elk denkbaar product of elke toepassing.

Een kort overzichtsartikel dat in 2024 werd gepubliceerd, onderzocht verschillen tussen in-vitro- en in-vivo-SPF-waarden van zonnebrandformules met een hoog zinkoxidegehalte. Het meldt dat in-vitrotests bij formules met een hoge concentratie zinkoxide vaak lagere SPF-waarden opleverden dan in-vivometingen. Het artikel bespreekt de dichtheid van de formules en het aanbrengen op testplaten op basis van gewicht, wat een dunnere film kan opleveren, als mogelijke verklaring. Volgens de samenvatting leverden voorlopige tests met aanbrengen op basis van volume in plaats van gewicht een betere overeenkomst op. Het artikel concludeert dat verder onderzoek nodig is voordat hieruit een aangepaste testmethode kan worden afgeleid.

Een risicobeoordeling uit 2017 onderzocht gepubliceerde gegevens over zinkoxide en verschillende blootstellingsroutes en soorten cosmetische producten. Dergelijke risicobeoordelingen zijn afhankelijk van de dosis, de blootstellingsroute en de productvorm en zijn niet hetzelfde als bewijs voor de werkzaamheid van een cosmetisch voordeel. Voor praktische zonnebescherming blijft daarom de geteste aanduiding van het eindproduct bepalend.