Farnesol

In een cosmetisch product kom je Farnesol vooral tegen als bestanddeel van een geurcompositie of deodorant. Het draagt bij aan een bloemige, frisse, lichtzoete geur en kan de geur van het product afronden. De cosmetische functie is niet hetzelfde als een anti-transpirante werking: de vermelde functies zijn parfumeren en desodoriseren. Een product met Farnesol is daarom niet automatisch ongeparfumeerd of bijzonder verzorgend voor de huid.

De beoordeling van de verdraagzaamheid op deze website deelt Farnesol met score 2 in als laag risico, geel; als potentieel geurallergeen kan de stof bij bepaalde personen allergieën veroorzaken. Dat betekent niet dat iedereen op de stof reageert. Voor mensen met een bekende geurstoffenallergie is de vermelding op het etiket bijzonder relevant, omdat ze de stof zo gericht kunnen vermijden. Ook bij een gevoelige huid kan het zinvol zijn om geurstoffen mee te wegen bij de keuze van producten.

Farnesol komt onder meer voor in parfums, eau de toilette, aftershaves, deodorants en andere geparfumeerde lichaamsverzorgingsproducten. Afhankelijk van het product kan het deel uitmaken van een uitgebreidere geurmix die op de verpakking ook als „Parfum” wordt vermeld. De naam Farnesol moet echter afzonderlijk worden vermeld als de wettelijk vastgestelde etiketteringsdrempels worden overschreden. Daarom kun je de stof niet betrouwbaar herkennen aan de geur van een product alleen.

Verwacht van Farnesol geen zelfstandige hydraterende, anti-aging- of haarverzorgende werking, want de opgegeven cosmetische functies hebben betrekking op geur en desodorisering. Of een product prettig is, hangt ook af van de overige samenstelling, het geurprofiel en je persoonlijke verdraagzaamheid. Wie al op Farnesol of bepaalde geurstoffen reageert, kan vóór aankoop de INCI-lijst controleren en producten met de betreffende vermelding vermijden. De indeling beschrijft een laag risico met een gele aanduiding en betekent niet dat individuele reacties uitgesloten zijn.

Farnesol wordt vooral gebruikt in parfums, eau de toilette, aftershaves, deodorants en andere geparfumeerde cosmetische producten. Als parfumerend bestanddeel beïnvloedt het de geur van het product; in geurmengsels kan het ook mede bepalen hoe vluchtig andere geurstoffen zijn. Als desodoriserend bestanddeel wordt het gebruikt om onaangename lichaamsgeur te verminderen of te maskeren. Deze rol verschilt van een anti-transpirante functie.

De beschikbare productinformatie vermeldt geen algemene gebruiksconcentratie voor Farnesol als afzonderlijk ingrediënt. De drempelwaarden voor etikettering zijn geen aanbevelingen voor formules: ze bepalen vanaf welke hoeveelheid de stof afzonderlijk op het etiket moet worden vermeld. Voor een product dat op de huid blijft, geldt de drempel van 0,001 procent; voor een product dat wordt afgespoeld is dit 0,01 procent.

Bij de keuze van een formule hangt Farnesol samen met de geurmix, niet met een specifieke huidverzorgende combinatie. Wie geurstoffen wil vermijden, moet niet alleen letten op de verzamelnaam „Parfum”, maar ook op afzonderlijk vermelde geurstoffen in de ingrediëntenlijst. Volg bij het gebruik de aanwijzingen op het etiket van het eindproduct; zuiver Farnesol is geen vervanging voor een samengesteld cosmetisch product. Producten die specifiek moeten hydrateren of de huid verzorgen, hebben daarvoor andere geschikte bestanddelen nodig.

• Typische productgroepen: Parfum, eau de toilette en aftershave.
• Andere toepassingsgebieden: Deodorants en geparfumeerde cosmetica.
• Functie in de geurmix: De geur van het product verbeteren en geur op de huid overbrengen.
• Geurcontrole: Kan onaangename lichaamsgeur verminderen of maskeren.
• INCI-controle: Zoek naar „Farnesol” in de ingrediëntenlijst, niet alleen naar „Parfum”.

Farnesol staat vermeld in bijlage III van Verordening (EG) nr. 1223/2009 onder nummer 82. Als potentieel geurallergeen moet het in de EU afzonderlijk op het cosmetica-etiket worden vermeld als de drempel voor de betreffende productsoort wordt overschreden. Voor producten die op de huid blijven, bedraagt deze drempel 0,001 procent; voor producten die worden afgespoeld is dit 0,01 procent.

De afzonderlijke vermelding moet mensen met een bekende geurstoffenallergie in staat stellen Farnesol in de ingrediëntenlijst te herkennen. Een etiketteringsplicht betekent niet dat iedereen een allergische reactie krijgt. Bij een bekende allergie voor Farnesol moet een product met dit ingrediënt worden vermeden; bij persoonlijke intolerantie is de individuele reactie bepalend.

De drempelwaarden voor etikettering zijn geen aanbevolen gebruiksconcentraties en leggen op zichzelf geen algemene hoeveelheid voor een formule vast. CosIng vermeldt Farnesol met de functies desodoriserend en parfumerend, terwijl de cosmetische wetgeving betrekking heeft op de afzonderlijke vermelding als geurallergeen. Op de ingrediëntenlijst wordt hiervoor de INCI-benaming „Farnesol” gebruikt.

Farnesol behoort tot de acyclische sesquiterpeenalcoholen en komt voor in verschillende plantaardige geurstoffen en etherische oliën. Het is onder meer aangetroffen in lindebloesem, muskuszaden, blauwe eucalyptus, zoete acacia, jasmijnolie en rozenolie. Ook planten zoals komijn, Ceylonkaneelboom, citroengras, oregano en duizendblad worden als bronnen genoemd. De natuurlijke verspreiding verklaart waarom Farnesol aanwezig kan zijn in grondstoffen van plantaardige oorsprong.

Voor industriële productie is winning uit natuurlijke bronnen niet rendabel, daarom wordt Farnesol ook synthetisch gemaakt. Een beschreven productiemethode begint met linalool, waaruit via verschillende stappen nerolidol kan worden verkregen. Nerolidol kan vervolgens door zure isomerisatie worden omgezet in Farnesol. Cosmetische grondstoffen kunnen dus van plantaardige of synthetische oorsprong zijn.

De naam Farnesol is afgeleid van de zoete acacia, die tegenwoordig botanisch Vachellia farnesiana wordt genoemd. De bloemen dienden als commerciële bron van een bloemige geurstof waarin Farnesol werd geïdentificeerd. De naam van de plant verwijst naar de Italiaanse familie Farnese en hun botanische tuinen in Rome. De uitgang „-ol” duidt erop dat de stof tot de alcoholen behoort. De identificatie wordt gedateerd rond 1900 tot 1905.

Farnesol is een onverzadigde, acyclische sesquiterpeenalcohol met de chemische naam 3,7,11-Trimethyl-2,6,10-dodecatrien-1-ol. De brutoformule is C15H26O en de vermelde molaire massa bedraagt 222,37 g/mol. Onder standaardomstandigheden is het een kleurloze vloeistof en wordt het als hydrofoob beschreven. Voor cosmetische formules zijn vooral het geurprofiel en de affiniteit met olieachtige bestanddelen relevant.

• Stofklasse: Acyclische sesquiterpeenalcohol.
• Geur: Bloemig, fris en zoet, met een noot die aan lindebloesem doet denken.
• Oplosbaarheid: Lipofiel en onoplosbaar in water; mengbaar met oliën.
• Geurgedrag: Kan in geurmengsels als co-oplosmiddel werken en de vluchtigheid van andere geurstoffen beïnvloeden.
• INCI-functie: Desodoriserend en parfumerend in cosmetische producten.
• Herkomst: Verkrijgbaar van plantaardige of synthetische oorsprong.

Het Farnesol-molecuul is een acyclische sesquiterpeenalcohol met drie dubbele bindingen en een hydroxylgroep. De brutoformule is C15H26O en de molaire massa bedraagt 222,37 g/mol. Als lipofiele stof is het onoplosbaar in water en mengbaar met oliën. Deze chemische eigenschappen passen bij het gebruik in oliehoudende geurmengsels, maar verklaren op zichzelf geen verdere verzorgende werking op de huid.

In cosmetische formules wordt Farnesol vermeld als parfumerend en desodoriserend. De geur wordt omschreven als bloemig en zoet, met associaties met lindebloesem; in geurcomposities kan Farnesol bovendien als co-oplosmiddel de vluchtigheid van andere geurstoffen beïnvloeden. De desodoriserende functie heeft betrekking op het verminderen of maskeren van onaangename lichaamsgeur. Hieruit volgt geen uitspraak over een anti-transpirante werking.

Farnesol moet biologisch worden onderscheiden van farnesylpyrofosfaat. De difosfaatvorm farnesylpyrofosfaat wordt beschreven als een metabolisch tussenproduct dat betrokken is bij de prenylatie van eiwitten en bij de biosynthese van cholesterol, ubiquinon en andere terpenen. Farnesol wordt ook genoemd als signaalmolecuul van de dimorfe schimmel Candida albicans, waarbij het in verband wordt gebracht met remming van de hyfengroei. Deze biologische verbanden vormen geen bewijs voor een cosmetische werking in een eindproduct.

Het beschikbare PubMed-abstract beschrijft een toxicologisch en dermatologisch overzicht van Farnesol als bestanddeel van geurstoffen, maar noemt in de samenvatting geen concrete resultaten of gegevens over cosmetische werkzaamheid. Hieruit kan dus geen specifieke huidverzorgende werking of kwantitatieve werkzaamheid worden afgeleid. Voor de cosmetische indeling zijn de gedocumenteerde functies parfumeren en desodoriseren en de wettelijke etikettering als geurallergeen bepalend.