Mica

Vanuit het oogpunt van de consument is mica in de eerste plaats een effectpigment. De microscopisch kleine plaatjes weerkaatsen het invallende licht en zorgen zo voor de glans die als frosty, stralend of oplichtend wordt aangeprezen. Afhankelijk van de coating loopt het spectrum van subtiele parelglans tot metallic of kleurveranderende tinten. Naast de glans bepaalt mica ook de dekkracht, want het pigment maakt de formulering troebel en vermindert de lichtdoorlatendheid.

Op de huid werkt mica puur optisch. Het lichtreflecterende oppervlak laat de teint frisser lijken en kan een schaduwrijke zone onder de ogen oplichten. Kleine oneffenheden in het huidbeeld worden door reflectie en lichtbreking zachter getekend en vallen minder op. CosIng kent de stof geen verzorgende functie toe. Het mineraal verandert dus hoe licht op de huid wordt teruggekaatst, niet de huid zelf, en het effect is na het afschminken verdwenen.

Je vindt mica vooral in decoratieve cosmetica: in oogschaduw, poeder, rouge, lippenstift, lipgloss, nagellak en carnavalsschmink. Ook minerale make-up, gezichtscrèmes met glow-effect, badbommen en zeep gebruiken het pigment. Zelfs kinderproducten zoals badzeep, douchegel of tandpasta kunnen mica bevatten. Omdat het mineraal van natuurlijke oorsprong is, grijpen natuur- en biocosmeticamerken er graag naar. Het is lastig om gekleurde make-up of badproducten te vinden waar geen mica in zit.

Mica is geschikt voor vrijwel alle huidtypes, omdat het mineraal op de huid ligt en bijwerkingen slechts zelden worden beschreven. Wie een matte finish verkiest, kiest producten met een laag mica-aandeel, want de glans blijft zichtbaar zolang het product op de huid zit. Een beschermende werking tegen zonlicht mag je niet verwachten: sommige adviessites vermelden Mica weliswaar als UV-filter, maar de CosIng-database kent de stof deze functie niet toe. Belangrijker dan de huidverdraagzaamheid is bij dit ingrediënt de herkomst, dus of de winning zonder kinderarbeid plaatsvindt.

De gebruiksconcentratie van mica is ongewoon breed: ze begint bij een procent of minder, wanneer slechts een vleugje glans gewenst is, en loopt op tot meer dan 60 procent; zelfs hogere aandelen zijn toegestaan. Hoeveel glans uiteindelijk zichtbaar wordt, hangt af van het mineraal, de maalgraad en de hoeveelheid die de fabrikant gebruikt. In geperste poeders begrenst de hechting het aandeel, want veel micakwaliteiten breken bij hoge belading; speciaal bewerkte soorten kunnen daarentegen tot meer dan 70 procent in poederformuleringen worden verwerkt. Een transparant micapoeder past daarbij bij alle huidskleuren.

In formuleringen vervult mica meerdere taken tegelijk: het houdt poeder los en strooibaar, verlaagt de dichtheid en maakt troebel, en fabrikanten gebruiken het bovendien als consistentieregelaar en om kleuren te stabiliseren. Synthetische mica, gedeclareerd als Synthetic Fluorphlogopite, vervult een andere rol: in emulsies dient het als vulmiddel dat de consistentie verdikt. Mica is ook toegestaan voor producten rond de ogen en lippen, daarom vind je het zowel in oogschaduw als in lipgloss.

Bij het werken met zuiver micapoeder, bijvoorbeeld in doe-het-zelfcosmetica, geldt: de grondstof is uitsluitend bedoeld voor uitwendig gebruik, en bij het afwegen is geschikte beschermingsuitrusting verstandig. Het poeder is veganistisch en wordt verwerkt in minerale make-up, lippenbalsem, gezichtscrèmes, badbommen en zeep. Mica is niet geschikt wanneer een volledig mat resultaat gewenst is, want de reflectie laat zich niet uitschakelen. Wie de grondstof bewust wil kiezen, let op merken met een transparante toeleveringsketen.

• Sterke glans: oogschaduw en highlighter werken met hoge mica-aandelen en gecoate kwaliteiten.
• Subtiele glow: in crèmes en vloeibare producten volstaat een aandeel van een procent of minder.
• Geperste poeders: fijn gemalen kwaliteiten met goede hechting zorgen voor een aangenaam gevoel en lichtkracht.
• Badproducten: in badbommen en zeep kleurt en glanst het pigment zonder in het water op te lossen.
• Verdikking: synthetische mica stabiliseert emulsies in plaats van glans te leveren.

Mica geldt in cosmetica als veilig, ook in producten die op de ogen en lippen worden aangebracht. In de CosIng-database is voor Mica geen beperking en geen maximumconcentratie volgens Verordening (EG) nr. 1223/2009 vastgelegd. Als kleurstof verschijnt het mineraal in ingrediëntenlijsten onder het Colour-Index-nummer CI 77019, soms ook als Potassium Aluminium Silicate. Ook het platform haut.de, dat gebruikmaakt van beoordelingen van commissies zoals SCCS, CIR en BfR, vermeldt Mica zonder waarschuwing. Hautschutzengel beoordeelt het ingrediënt als aanbevelenswaardig.

Wat de huidverdraagzaamheid betreft, worden voor mica geen of slechts geringe bijwerkingen beschreven, zodat vrijwel alle huidtypes het mineraal verdragen. Het ingrediënt zelf is volgens de huidige kennis niet schadelijk voor de gezondheid; de bezwaren betreffen niet het eindproduct, maar de winning. Micastof dat bij de mijnbouw vrijkomt, kan de luchtwegen van de arbeiders belasten. Bij het aanbrengen van oogschaduw of poeder is dat voor jou niet relevant, maar bij het hanteren van los poeder vermijd je het inademen.

De eigenlijke controverse rond mica is van sociale aard. Volgens terre des hommes werken in Indiase micamijnen tienduizenden kinderen, schattingen lopen van 22.000 tot 30.000, en vrijwel al deze mijnen zijn illegaal. Sommige van hen zijn pas vier jaar oud, werken tot twaalf uur per dag en halen het mineraal uit zelf gegraven, tot 20 meter diepe en onbeveiligde gaten; luchtwegaandoeningen, stoflongen, snijwonden en ondervoeding komen veel voor, en sinds de pandemie is de situatie verslechterd. Öko-Test vroeg begin 2025 de toeleveringsketens van kajalpotloden op en stelde vast dat enkele fabrikanten kinderarbeid niet konden uitsluiten. Als antwoord ontstond in 2017 het Responsible Mica Initiative met inmiddels meer dan 100 bedrijven en organisaties, dat toeleveringsketens transparanter wil maken en arbeidsnormen wil afdwingen; enkele merken betrekken mica alleen nog van leveranciers uit dit samenwerkingsverband.

Mica is geen afzonderlijk mineraal, maar een groep fylosilicaten met dezelfde atomaire opbouw. Tot de groep behoren 37 mineralen, die allemaal in het monokliene stelsel kristalliseren, neigen tot pseudohexagonale kristallen en chemisch van elkaar verschillen, hoewel hun structuur gelijk is. Tot de meest voorkomende vertegenwoordigers behoren muscoviet, flogopiet, biotiet, fuchsiet en mariposiet. Micamineralen behoren tot de meest verbreide gesteentevormende mineralen en zitten in graniet, dioriet en pegmatiet, net als in micaschist en gneis; af en toe komen ze ook als kleine vlokjes in sedimentgesteente voor. In sommige pegmatieten zijn afzonderlijke kristallen, zogenoemde boeken, gevonden die meer dan een meter breed zijn.

De Duitse naam Glimmer is afgeleid van glimmern, wat zwak gloeien of glanzen betekent; van oudsher stond het woord echter ook voor iemand die meer belooft dan hij waarmaakt. Daarom heten sommige micasoorten denigrerend kattenzilver. De Engelse en de INCI-benaming Mica gaan terug op het Latijnse micare, dus fonkelen of glinsteren. Al in 1546 noemde de mineraloog Georgius Agricola het mineraal in zijn geschriften, en in de 20e eeuw onderzocht Charles-Victor Mauguin mica voor het eerst met röntgenstralen. Tegenwoordig deelt de mineralogenvereniging IMA de groep op basis van de kationen tussen de lagen in echte mica's, brosse mica's en mica's met een tekort aan tussenlaagkationen; oude serienamen zoals lepidoliet, zinnwaldiet, glauconiet of illiet blijven voor mengkristallen toegestaan.

Voor cosmetica wordt mica in mijnen gewonnen en vervolgens tot een zeer fijn poeder gemalen. Het mineraal wordt in ongeveer 35 landen gedolven; de grootste exporteurs zijn Madagaskar en India, gevolgd door China en Brazilië. India alleen al heeft met ongeveer 29 procent het grootste aandeel in de export, terwijl Duitsland wereldwijd de op twee na grootste importeur is. Een groot deel van de grondstof komt daarmee uit landen waar de winning onder moeilijke arbeidsomstandigheden plaatsvindt, meer daarover in het onderdeel Veiligheid. Naast het natuurlijke mineraal bestaat er ook synthetisch geproduceerde mica.

Mica behoort tot de fylosilicaten: elk kristalpakket bestaat uit twee tetraëderlagen van siliciumoxide, die stevig aan de boven- en onderkant van een octaëderlaag zijn gebonden. Deze TOT-pakketten hangen onderling slechts zwak samen via tussenlaagkationen zoals kalium, natrium of calcium. Daaruit volgt de perfecte splijtbaarheid, mica laat zich in dunne, elastische plaatjes verdelen. Voor krachtige interferentiekleuren worden deze plaatjes vaak met titaniumdioxide bedekt, wat de parelglans versterkt. CosIng vermeldt Mica onder CAS-nummer 12001-26-2 zonder bekende beperking en noemt als functies antiklontermiddel, vulstof, kleurstof en opacificeermiddel.

• Uiterlijk: doorschijnend tot ondoorzichtig met een glasachtige of parelmoerachtige glans; de kleur loopt van wit via groen tot bruinzwart, in cosmetica wordt meestal de parelwitte vorm gebruikt.
• Hardheid: Mohs-hardheid 2 evenwijdig aan de lagen en tot 4 in de overige richtingen, de streepkleur is wit.
• Oplosbaarheid: onoplosbaar, het pigment blijft als deeltjes in de formulering verdeeld.
• Stabiliteit: isoleert hitte en elektriciteit en heeft een zeer lage elektrische geleidbaarheid.
• Kleurtinten: parelmoerachtig, metallic of kleurveranderend, afhankelijk van kwaliteit en coating.
• Bewaren: als grondstof droog, afgesloten en bij kamertemperatuur tot vijf jaar houdbaar.

Het optische effect van mica is natuurkunde, geen huidbiologie. Omdat de binding tussen de kristallagen zwak is, splijt het mineraal evenwijdig aan de lagen in extreem dunne plaatjes, en juist die vorm maakt het tot een effectpigment. Gemalen tot microscopisch kleine deeltjes leggen de platte deeltjes zich op de huid en werken als piepkleine spiegels die licht weerkaatsen en breken. Onder de microscoop vertoont het mineraal in slijpplaatjes een uitgesproken kleurenspel, het zogenoemde scintilleren, dat geologen als determinatiekenmerk gebruiken.

Welke glans ontstaat, wordt bepaald door drie factoren: het gebruikte micamineraal, hoe fijn het voor vloeibare, crèmige of poedervormige producten is gemalen, en hoeveel ervan in de formule zit. Daar komt de coating bij: een laagje titaniumdioxide versterkt de kleur die door interferentie aan de dunne plaatjes ontstaat. Van nature bestrijkt het kleurenpalet van het mineraal een breed spectrum, maar in cosmetica wordt meestal de parelwitte vorm gebruikt, die naar wens kan worden gekleurd. Daarnaast kan mica in verschillende mate dekkracht leveren.

Naast het optische effect levert de plaatjesstructuur ook de technische functies die CosIng voor de stof vermeldt. Bij geperste poeders bepalen deeltjesgrootte en vorm hoe goed de massa samenhangt: in valtests breken de meeste micakwaliteiten na vier keer vallen, terwijl een voor make-up geoptimaliseerde soort twee keer zo cohesief was als standaardmica. Zijn chemische inertie, het is onoplosbaar en isoleert hitte en elektriciteit, verklaart waarom het in formuleringen stabiel blijft en ook in lakken, elektronica en als vulstof in onderdelen dient. Gipsplaten, verf en dakmaterialen bevatten het eveneens.

De bewijslast rond mica is onvolledig, maar op een verklaarbare manier. Mineralogisch zijn de fysische eigenschappen goed beschreven, maar klinische studies naar cosmetische effecten op de huid komen in de geraadpleegde bronnen niet voor. Voor een zuiver effectpigment is dat niet verrassend: mica hoort niet de huid te veranderen, maar haar uiterlijk in het licht. Uitspraken over een beschermende werking tegen uv-straling of over verzorgende eigenschappen zijn daaruit niet af te leiden. Goed onderbouwd is daarentegen de inschatting dat het eindproduct voor jou onbedenkelijk is en dat de open vraag bij de grondstof zelf ligt.