Berkensuiker is een triviale naam voor xylitol, dat ook xylit wordt genoemd. De naam kan de indruk wekken dat de stof altijd uit berken wordt gewonnen. Xylitol komt in werkelijkheid in kleine hoeveelheden voor in verschillende planten, waaronder bloemkool, pruimen, aardbeien en frambozen, en zit ook in de bast van bepaalde houtsoorten. In het menselijk lichaam ontstaat xylitol bovendien als tussenproduct bij de afbraak van koolhydraten. De naam xylitol is taalkundig verwant aan het Griekse woord voor hout, terwijl de uitgang verwijst naar de indeling als suikeralcohol.
De scheikundige Emil Fischer en zijn promovendus Rudolf Stahel isoleerden rond 1890 xylitol uit beukenhoutkrullen. Hun ontdekking werd in 1891 gepubliceerd. Ongeveer in dezelfde periode won de Franse scheikundige M. G. Bertrand een xylitsiroop uit tarwe- en haverstro. Het vroege onderzoek had dus betrekking op verschillende plantaardige grondstoffen en niet uitsluitend op berken. De belangstelling voor de productie van suikervervangers nam later toe tijdens de suikerrantsoenering in de Tweede Wereldoorlog.
De industriële productie begint met xylanen, die kunnen worden gewonnen uit lignocellulosehoudende biomassa en landbouwreststromen. Voorbeelden van grondstoffen zijn maïskolven, stro, graanzemelen en restproducten van de suikerverwerking uit suikerriet. Door hydrolyse komt xylose vrij, die vervolgens katalytisch wordt omgezet in xylitol. Ook biotechnologische processen met micro-organismen zoals gisten zijn beschreven, maar in de aangehaalde beschrijving worden die niet aangemerkt als een op grote schaal gevestigde productiemethode. De naam berkensuiker beschrijft dus noch de enige natuurlijke bron, noch noodzakelijkerwijs de grondstof van het industriële product.