Diervriendelijke cosmetica: wat “cruelty‑free” en “vegan” echt betekenen
Steeds meer mensen willen cosmetica gebruiken die dieren zo min mogelijk schaadt en het milieu niet nodeloos belast. Op verpakkingen wemelt het inmiddels van termen als “cruelty‑free”, “vegan” en “niet op dieren getest”. Ze klinken geruststellend, maar de werkelijkheid erachter is minder simpel. In dit artikel leest u wat deze aanduidingen in de praktijk betekenen, waar de wettelijke grenzen liggen en hoe u zelf beter kunt inschatten hoe diervriendelijk een product werkelijk is.
Wat er écht achter dierproeven in cosmetica schuilt
Binnen de Europese Unie zijn dierproeven voor kant‑en‑klare cosmetische producten en voor de meeste nieuwe ingrediënten verboden. Dat is een duidelijke stap vooruit, maar het betekent niet dat elk product met een EU‑adres volledig losstaat van dierproeven – zeker niet wereldwijd.
Belangrijk is het onderscheid:
- Eindproduct: mag in de EU niet op dieren worden getest.
- Ingrediënten: veel grondstoffen zijn al decennia in gebruik en zijn vroeger wél op dieren getest, bijvoorbeeld in het kader van chemische regelgeving of geneesmiddelenontwikkeling.
- Andere markten: in sommige landen zijn dierproeven voor bepaalde cosmetica nog steeds toegestaan of zelfs verplicht.
Daardoor ontstaat een grijs gebied: een product kan volledig aan de EU‑regels voldoen, terwijl het niet eerlijk zou zijn om te beweren dat er nooit op enig niveau dierproeven mee gemoeid zijn geweest. Precies daar komen begrippen als “cruelty‑free” en “vegan” in het spel: ze proberen een stap verder te gaan dan de wettelijke minimumregels – maar doen dat niet altijd even transparant.
Wat “cruelty‑free” en “vegan” concreet betekenen
Er is geen uniforme, wettelijk vastgelegde definitie van deze termen in de cosmetica. Toch wordt er in de praktijk meestal het volgende mee bedoeld:
“Cruelty‑free” (dierproefvrij)
In de regel wil dit zeggen dat:
- het eindproduct niet op dieren is getest, en
- de fabrikant aangeeft geen dierproeven te laten uitvoeren, bijvoorbeeld via derden.
Afhankelijk van het gebruikte keurmerk kunnen daar strengere eisen bijkomen, zoals:
- geen dierproeven op afzonderlijke ingrediënten na een bepaalde peildatum
- geen zaken doen met leveranciers die (nog) dierproeven uitvoeren
“Vegan”
“Vegan” zegt iets over de samenstelling, niet over dierproeven.
Dat betekent:
- geen ingrediënten van dierlijke oorsprong (zoals bijenwas, lanoline, collageen, bepaalde kleurstoffen van dierlijke herkomst)
- alle ingrediënten zijn plantaardig, mineraal of synthetisch
Een vegan product kan dus in theorie afkomstig zijn van een merk dat elders wél met dierproeven in aanraking komt, zolang de ingrediënten zelf maar niet dierlijk zijn. Zonder extra toezeggingen of certificering over dierproeven zegt “vegan” daar niets over.
In het kort:
- cruelty‑free = focust op het vermijden van dierproeven
- vegan = focust op het vermijden van dierlijke ingrediënten
Het één impliceert het ander niet automatisch.
Typische denkfouten rond diervriendelijke cosmetica
Een deel van de verwarring ontstaat doordat juridische termen, marketingtaal en idealen door elkaar lopen. Enkele hardnekkige misverstanden:
“In de EU zijn dierproeven verboden, dus alles is dierproefvrij.”
Het EU‑verbod biedt een belangrijke basis, maar is niet de hele waarheid. Het zegt niets over tests die in het verleden zijn gedaan, over grondstoffen die buiten de cosmetica worden gebruikt of over de praktijk van hetzelfde merk buiten Europa. Vrijwillige, strengere standaarden komen daar bovenop, maar zijn niet automatisch aanwezig.
“Vegan betekent altijd ook zonder dierproeven.”
Dat klinkt logisch, maar klopt niet. Vegan gaat uitsluitend over de herkomst van ingrediënten. Of er dierproeven zijn uitgevoerd, is een andere kwestie. Een product kan vegan zijn en toch niet aan de strengste eisen voor “cruelty‑free” voldoen.
“‘Niet op dieren getest’ op de verpakking is voldoende bewijs.”
Deze claim is op zichzelf vaag. Doelt zij op het eindproduct, de ingrediënten, een bepaalde periode, alleen binnen de EU? Zonder erkend keurmerk is dat lastig te controleren en blijft u aangewezen op vertrouwen in het merk.
“Een keurmerk garandeert alles.”
Keurmerken zijn nuttig, maar niet allemaal even streng of transparant. Elk label heeft zijn eigen criteria en peildata. Het loont om minstens één keer te kijken wat een bepaald logo daadwerkelijk eist – en wat niet.
Praktische houvast: zo beoordeelt u uw huidverzorging in het dagelijks leven
Met een paar gerichte stappen krijgt u al een veel beter beeld:
Let op erkende keurmerken
Er zijn verschillende organisaties die cosmetica certificeren als “cruelty‑free” of “vegan”. Ze werken met duidelijke, openbare criteria: bijvoorbeeld geen dierproeven na een bepaalde datum of volledige uitsluiting van dierlijke ingrediënten. De precieze voorwaarden vindt u doorgaans op de website van het betreffende keurmerk.
Bekijk de merkfilosofie
Serieuze merken leggen op hun website vaak uitgebreid uit hoe ze omgaan met dierproeven, inkoopketens en vegan productlijnen. Let op:
- expliciete, ondubbelzinnige uitspraken over het afzien van dierproeven
- of ook grondstofleveranciers en dochterbedrijven worden meegenomen
- informatie over activiteiten op internationale markten waar andere testvereisten gelden
Loop de INCI‑lijst (ingrediëntenlijst) na
Wie specifiek vegan producten wil, doet er goed aan bekende dierlijke ingrediënten te herkennen, zoals:
- bijenwas (cera alba)
- lanoline
- bepaalde kleurstoffen van dierlijke herkomst
Overzichten van veelgebruikte dierlijke grondstoffen zijn online makkelijk te vinden en helpen u bij het interpreteren van de INCI‑lijst.
Vertrouw op geloofwaardige bronnen
Onafhankelijke organisaties, consumentenorganisaties en officiële autoriteiten bieden achtergrondinformatie over dierproeven en regelgeving. Zulke bronnen zijn minder gekleurd door marketingbelangen en geven u een realistischer kader waarbinnen u uw keuzes kunt maken.
Kort samengevat
“Cruelty‑free” en “vegan” beschrijven twee verschillende, vaak gecombineerd gebruikte benaderingen van diervriendelijke cosmetica. “Cruelty‑free” gaat in de kern over het vermijden van dierproeven; “vegan” over het mijden van ingrediënten van dierlijke oorsprong. De EU‑regels vormen een belangrijke basisbescherming, maar nemen uw eigen beoordelingswerk niet uit handen. Wie op keurmerken let, de merkcommunicatie kritisch leest en basiskennis van ingrediënten opdoet, kan zijn verzorgingsroutine stap voor stap beter laten aansluiten bij eigen ethische uitgangspunten.
Veelgestelde vervolgvragen
Zijn alle natuurcosmeticaproducten automatisch dierproefvrij en vegan?
Nee. Natuurcosmetica volgt bepaalde richtlijnen voor herkomst en verwerking van ingrediënten, maar kan nog steeds dierlijke grondstoffen bevatten, zoals bijenwas of lanoline. Of dierproeven zijn uitgesloten, hangt af van de gehanteerde standaarden en van de praktijk van het bedrijf zelf.
Kan een product zowel cruelty‑free als vegan zijn?
Ja. Sommige producten voldoen zowel aan eisen voor het vermijden van dierproeven als aan de eis geen dierlijke ingrediënten te gebruiken. Merken communiceren dit meestal via gecombineerde keurmerken of via duidelijke, afzonderlijke labels en verklaringen.
Hoe betrouwbaar zijn online lijsten met diervriendelijke merken?
Ze kunnen een nuttig startpunt zijn, maar zijn niet altijd volledig of actueel. Controleer bij twijfel de informatie op de website van het merk en kijk naar de criteria van genoemde certificeringen. Dat kost iets meer tijd, maar levert een veel robuuster beeld op dan vertrouwen op één losse lijst.